Thông tin trên được ông Phan Ngân Sơn, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) trao đổi với báo chí về việc khai thác tài sản trí tuệ trong lĩnh vực thể thao nói riêng và các lĩnh vực hoạt động khác nói chung tại Việt Nam nhân Ngày SHTT thế giới 26/4/ 2019.


 Ông Phan Ngân Sơn, Phó Cục trưởng Cục SHTT. (Ảnh: Bảo Ngân)
Phòng viên (PV): Việc tổ chức các hoạt động mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm nay có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

Ông Phan Ngân Sơn: Với chủ đề, “Vươn tới Giải Vàng: Sở hữu trí tuệ và thể thao”, chủ đề Ngày SHTT thế giới năm nay nhằm khẳng định đằng sau những thành công trong thể thao đều có sự góp mặt của các yếu tố liên quan đến sở hữu trí tuệ như: sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, quyền tác giả và quyền liên quan…

Bởi vậy, việc tổ chức hoạt động nhân Ngày SHTT thế giới nhằm nâng cao nhận thức về đổi mới, sáng tạo và SHTT của cộng đồng, xã hội, đồng thời tạo động lực cho việc sáng tạo của các cá nhân, tổ chức, thông qua đó thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, nghiên cứu ứng dụng, hỗ trợ hiệu quả về sự phát triển cho cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam.

Mỗi năm, đến ngày này, Tổ chức Sở hữu trí tuệ (WIPO) đều đưa ra một chủ đề để cộng đồng SHTT trên toàn thế giới, khi tiến hành các hoạt động chào mừng, có thể tuyên truyền vai trò quan trọng của SHTT đối với mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội ở mỗi quốc gia.

Chủ đề của Ngày SHTT thế giới năm 2019 là “Vươn tới Giải Vàng: Sở hữu trí tuệ và thể thao” đề cao việc khai thác tài sản trí tuệ trong thể thao nói riêng và các lĩnh vực hoạt động khác nói chung tại Việt Nam và trên thế giới. Chủ đề này cũng khẳng định đằng sau những thành công trong thể thao đều có sự góp mặt của  các yếu tố liên quan đến sở hữu trí tuệ như: sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, quyền tác giả và quyền liên quan,…

PV: Thể thao có vai trò quan trọng trong đời sống, tuy nhiên tỷ lệ đơn đăng ký SHTT trong lĩnh vực thể thao nước ta còn khá là khiêm tốn, ông đánh giá thế nào về việc này? Theo ông, cần có những giải pháp như thế nào để gia tăng tỷ lệ đơn trong lĩnh vực này?

Ông Phan Ngân Sơn: Đúng! Tỷ lệ đơn đăng ký bảo hộ quyền SHTT cho các đối tượng liên quan đến thể thao còn thấp và đặc biệt là trong lĩnh vực sáng chế và kiểu dáng công nghiệp. Điều này phản ánh các doanh nghiệp sản xuất trong nước cũng chỉ mới phần nào gọi là quan tâm đến việc gắn kết giữa nghiên cứu phát triển và bảo hộ SHTT cho các kết quả nghiên cứu phát triển đó chứ cũng chưa thực sự đầu tư mạnh mẽ. Các đơn đăng ký SHTT của các doanh nghiệp trong lĩnh vực thể thao cũng chỉ mới tập trung vào nhãn hiệu là chính.

Hiện nay có 1897 doanh nghiệp đăng ký 2622 nhãn hiệu trong lĩnh vực thể thao nhưng sáng chế trong vòng 10 năm trở lại đây mới chỉ có 12 và kiểu dáng công nghiệp là 83 của 14 doanh nghiệp đăng ký tại Cục SHTT. Điều này thể hiện số lượng đơn đăng ký sáng chế trong lĩnh vực thể thao còn ít và đây cũng là mảnh đất, dư địa lớn cho việc phát triển các sản phẩm tạo ra các công cụ, phương tiện trong hoạt động thể dục thể thao.

Để tỷ lệ đăng ký SHTT này tăng lên, Cục SHTT cũng đã và đang tiến hành nhiều biện pháp như: tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp; tăng cường các hoạt động thực thi chống xâm phạm quyền SHTT và tạo ra các chính sách hỗ trợ cho các tổ chức và cá nhân Việt Nam trong việc đăng ký xác lập quyền đối với các đối tượng có liên quan đến thể thao.

PV: Việc tạo ra các sáng chế, các giải pháp cải tiến các dụng cụ thể thao sẽ mang lại những lợi ích như thế nào cho người sử dụng và mang lại những giá trị gì cho doanh nghiệp?

Ông Phan Ngân Sơn: Từ bao lâu nay thể thao luôn đóng vai trò hết sức quan trọng. Thể thao giúp cân bằng cuộc sống và mang lại sức khỏe cho mọi người trong cuộc sống.

Các sáng chế, các giải pháp cải tiến dụng cụ thể thao sẽ mang lại sự tiện lợi hơn cho người sử dụng, giúp mọi người dễ dàng hơn trong việc tập luyện, thi đấu, có thể đem lại thành tích thể thao cao hơn….

Ví dụ như sáng chế có thể là các máy tập chạy, máy đạp xe … giúp người sử dụng có thể tập luyện ngay tại nhà mà không phải ra ngoài. Đó có thể là các giải pháp hữu ích liên quan đến phương tiện bảo vệ đầu gối, cổ chân, cổ tay … để hạn chế chấn thương trong khi chơi thể thao. Và rất nhiều các sáng chế khác nhằm đáp ứng nhu cầu thể dục thể thao của mọi người.

Đối với các doanh nghiệp, việc thương mại hóa các giải pháp được bảo hộ độc quyền sáng chế hay giải pháp hữu ích giúp cho họ thu được lợi nhuận cao. Vì để đáp ứng nhu cầu thể dục thể thao của hàng tỷ người thì số lượng, công cụ, phương tiện thể dục thể thao sản xuất ra hằng năm là rất lớn, nên các doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến việc bảo hộ các đối tượng liên quan đến thể dục thể thao. Chúng ta có thể thấy vai trò của SHTT đối với việc tạo ra giá trị kinh tế trong lĩnh vực thể thao là rất rõ ràng.

Các doanh nghiệp có thể thu lợi từ việc bán các máy móc, dụng cụ được bảo hộ sáng chế, giải pháp hữu ích, các khoản thu từ quảng cáo, chương trình phát sóng các sự kiện thể thao trên tivi, đài, báo, mạng xã hội, youtube …Ngoài ra, các đội bóng như bóng đá, bóng rổ hay các vận động viên cũng nhận được rất nhiều hợp đồng tài trợ khi mang trên mình nhãn hiệu thể thao của các hãng khi thi đấu

PV: Là lĩnh vực gắn bó mật thiết với đời sống, vậy vấn đề phòng, tránh vi phạm quyền SHTT, Cục có những giải pháp, chế tài đặc biệt gì thưa ông?

Ông Phan Ngân Sơn: Hiện nay, nhằm hạn chế các vấn đề xâm phạm quyền SHTT và làm tăng tỷ lệ đơn đăng ký SHTT thì Cục cũng đang triển khai các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức qua các chương trình truyền hình, báo đài, các sự kiện … Tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng khác như Thanh tra Bộ, Quản lý thị trường tổ chức các đoàn kiểm tra một cách thường xuyên.

Bên cạnh đó, Cục SHTT cũng có nhiều hoạt động hợp tác với các cơ quan quốc tế hay quốc gia khác để phối hợp trong công tác thực thi quyền SHTT.

Trước mắt, để giảm thiểu tình trạng xâm phạm quyền SHTT, ở góc độ doanh nghiệp điều đầu tiên cần lưu ý là chính doanh nghiệp - chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ - là nhân tố có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phòng, chống hàng giả, hàng nhái.

Luật SHTT cũng quy định việc bảo vệ quyền SHTT không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của các doanh nghiệp. Để bảo vệ quyền SHTT của mình, doanh nghiệp cần đăng ký bảo hộ các đối tượng SHTT của mình một cách kịp thời; quản lý, giám sát tình trạng hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHCN trên thị trường để có những biện pháp bảo vệ thích hợp…

Về lâu dài, cần nâng cao năng lực xử lý xâm phạm quyền SHTT của các cơ quan thực thi quyền và đưa SHTT trở thành một nội dung giảng dạy chính thức trong hệ thống giáo dục để hình thành văn hóa đổi mới, sáng tạo và tôn trọng quyền SHTT trong toàn xã hội.

PV: Cục SHTT có những hỗ trợ gì cho lĩnh vực thể thao trong việc đăng kí sáng chế so với các lĩnh vực khác thưa ông?

Ông Phan Ngân Sơn: Thực tế, số lượng đơn đăng ký bảo hộ quyền SHTT trong lĩnh vực thể thao trong các năm qua còn hạn chế. Nhà nước cũng chưa có chính sách cụ thể liên quan đến việc đăng ký bảo hộ quyền SHTT riêng cho thể thao. Tuy nhiên, nằm trong chính sách chung với tất cả các lĩnh vực trong đó có thể thao thì có khá nhiều các chương trình, hoạt động hỗ trợ.

Ví dụ như chương trình phát triển tài sản trí tuệ trong đó hỗ trợ tổ chức, cá nhân kinh phí để đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích hay hỗ trợ kinh phí để áp dụng các sáng chế, giải pháp hữu ích đã được bảo hộ của người Việt Nam vào thực tiễn.

Cục  SHTT hiện nay cũng đang phối hợp với Tổ chức SHTT thế giới để tạo ra mạng lưới IPHub - mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu, các tổ chức khoa học nhằm hỗ trợ các nhà nghiên cứu trong việc tìm kiếm thông tin sáng chế, đăng ký sáng chế và thương mại hóa các sáng chế đã được bảo hộ trên phạm vi cả nước.

Để đáp ứng được nhu cầu của xã hội, góp phần nâng cao giá trị quyền SHTT, Cục SHTT đã triển khai một số giải pháp quản lý mới như triển khai xây dựng hệ thống quản trị đơn sở hữu công nghiệp (SHCN) điện tử theo chuẩn quốc tế có tên gọi là WIPO-IPAS. Hệ thống này đang được xây dựng từng phần, xong phần nào vận hành ngay. Dự kiến, quý I/2021 là xong toàn bộ, góp phần nâng cao năng lực xử lý đơn đăng ký xác lập quyền đồng thời tạo điều kiện để chúng ta có thể tích hợp dữ liệu SHCN với các hệ thống dữ liệu quốc tế, thuận lợi cho việc trao đổi thông tin SHCN. Song song với đó, Cục cũng đang hoàn thiện hệ thống nộp đơn điện tử cấp độ 4 đáp ứng yêu cầu đối với hệ thống dịch vụ công trực tuyến theo Nghị quyết số 36a/NQ-CP của Chính phủ, nâng cấp hệ thống tra cứu phục vụ thẩm định đơn SHCN để tăng cường năng lực xử lý đơn.

PV: Xin cảm ơn ông.

Ngày sở hữu trí tuệ thế giới” (World Intellectual Property Day – viết tắt là IP Day) ra đời vào năm 2000 khi các quốc gia thành viên của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) quyết định ngày 26 tháng 4 hàng năm - ngày mà Công ước WIPO chính thức có hiệu lực vào năm 1970 - là ngày để các quốc gia cùng nhau gia tăng sự hiểu biết chung về sở hữu trí tuệ trên toàn thế giới. Kể từ đó, “IP Day” đã trở thành ngày mà mọi người trên thế giới cùng nhau tìm hiểu và cổ vũ cho những đóng góp của sở hữu trí tuệ đối với sự phát triển của văn hóa nghệ thuật, công nghệ và những đổi mới sáng tạo vì cuộc sống con người.
Năm  2015  là  năm  đầu  tiên  sự  kiện  kỷ  niệm  Ngày  SHTT  thế giới  được  tổ  chức  mở  rộng.  Với  ý  tưởng  xuyên  suốt  “Walk  A-head  for Innovation  &  IP”  và  câu  khẩu  hiệu  “Đi  bộ  bằng  đầu,  sáng  tạo  dài  lâu”, sự kiện đã thu hút hơn 1000 người tham gia; Năm  2016,  2017  tiếp  tục  tinh  thần  của  “Walk  A-head  for  Innovation &  IP”,  Ip đây đã  xây  dựng  nên  hình  tượng  “IP  Man”  (IP  Girl/  Lady…) cùng  câu  khẩu  hiệu  “Ai  cũng  có  thể  trở  thành  IP  Man,  nếu muốn”  để  kêu  gọi,  cổ  vũ  mọi  người  hãy  hành  động  và  trở  thành những  IP  Man  đích  thực.  Ý  tưởng  này  ngay  lập  tức  đã  thu  hút  được  rất nhiều  người  tò  mò,  quan  tâm  và  đăng  ký  tham  gia  để  được  trở  thành IP  Man.  

Bích Liên