Dự án xây dựng cầu Phú Mỹ (BOT) có tổng vốn đầu tư gần 3000 tỷ đồng (Ảnh minh hoạ - Nguồn: dpi.hochiminhcity.gov.vn)

Để có thể duy trì lợi thế kinh tế cạnh tranh cũng như giải quyết các thách thức từ già hóa dân số, TP. Hồ Chí Minh sẽ cần phải đầu tư hạ tầng nhiều hơn đặc biệt là trong lĩnh vực giao thông, y tế, giáo dục vào môi trường. Giống như hầu hết các thành phố khác trên thế giới, nếu chỉ dựa vào đầu tư công, TP. Hồ Chí Minh sẽ không thể đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn về hạ tầng và dịch vụ. Vì vậy, thành phố cần cải thiện hiệu quả đầu tư công và hướng đến việc phát huy tốt hơn nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Hợp tác công tư PPP đã được chứng minh là mô hình thành công giúp chính phủ các nước giải quyết được nhu cầu hạ tầng cần thiết để thúc đẩy phát triển kinh tế và gia tăng phúc lợi xã hội. Trên thực tế, nhiều quốc gia trong vùng đã triển khai PPP thành công trong các lĩnh vực trên, trong đó phải kế đến dự án trường ITE College West ở Singapore - một trong những dự án PPP đầu tiên của Singapore, dự án PPP về cấp nước cho Umbulan ở Indonesia và gần đây nhất Malaysia vừa mở thầu dự án PPP về xử lý 1000 tấn chất thải rắn mỗi ngày. Trên thế giới, Thổ Nhĩ Kỳ cũng có chương trình y tế mở rộng theo PPP bao gồm 15 dự án đang trong các giai đoạn đấu thầu khác nhau. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là hợp tác công tư lúc nào cũng thành công ở mọi quốc gia hoặc trong mọi lĩnh vực.

Từ những trường hợp thất bại, bài học được rút ra là để mô hình PPP thành công, cần nhận thấy được đây là mô hình hợp tác dài hạn, trong đó cả khu vực công và tư cùng chia sẻ không chỉ lợi ích mà còn cả rủi ro. Trong bất kỳ một mối quan hệ hợp tác nào, nếu rủi ro và lợi ích không được chia sẻ đồng đều thì khả năng thất bại sẽ rất cao. PPP phải là mô hình hợp tác để các bên liên quan đều có lợi. Các khung pháp lý, quy định và thể chế cũng phải rõ ràng, chặt chẽ để giúp các nhà đầu tư có thể chấp nhận rủi ro trong dài hạn với mức độ chắc chắn nhất định về những khuôn khổ pháp lý và thể chế nói trên, trong đó đã tính đến các rủi ro.

Trong những năm qua, Chính phủ Việt Nam đã đưa ra nhiều quy định khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng, cung cấp dịch vụ công và cung ứng thiết bị. Mặc dù đã có nhiều thành công, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông và năng lượng, đầu tư của khu vực tư nhân cho đến nay vẫn còn khiêm tốn. Đứng trước nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày một gia tăng, những câu hỏi quan trọng cần phải đặt ra là: đã học được gì từ những thành công và thất bại trong quá khứ? Đâu là những rào cản? Cần làm gì để tận dụng tối đa tiềm năng hiện có và để thực hiện PPP thành công? Và làm thế nào để có thể đảm bảo quy tắc tham gia, minh bạch trong đấu thầu và mua sắm và cơ chế chia sẻ rủi ro đồng đều giữa khu vực công và tư. Trong nỗ lực tìm giải pháp cho những vấn đề này, Chính phủ Việt Nam hiện đang dự thảo luật đầu tư theo hình thức đối tác công tư mới, tổng hợp tất cả các quy định pháp luật liên quan đến PPP trong một văn bản luật duy nhất, để hình thành khung pháp lý toàn diện, tạo thuận lợi để triển khai thành công các dự án PPP. Cùng với các đối tác phát triển quốc tế, Ngân hàng Thế giới đang hỗ trợ cho Bộ Kế hoạch Đầu tư và Bộ Tài chính trong sáng kiến quan trọng này.

Cũng theo ông Ousmane Dione, đặt trọng tâm vào hiệu quả đầu tư công và các bài học kinh nghiệm quốc tế về hợp tác PPP, cần xác định được các lĩnh vực cụ thể cần sự quan tâm của chính quyền trung ương và địa phương để tạo môi trường thông thoáng cho hợp tác PPP. Thành công của TP. Hồ Chí Minh sẽ mở đường cho sự phát triển ở các địa phương khác tại Việt Nam. Ngân hàng Thế giới luôn sẵn sàng hỗ trợ thành phố thông qua kinh nghiệm quốc tế, chuyên môn, kiến thức và tài chính.

Đặng Hiếu